Reisverslag Kazachstan en Mangistau

Het is een frisse, maar zonnige dag als we 's ochtends vanuit ons centraal gelegen hotel Astana binnenlopen. Overal ligt nog sneeuw, getuige van de strenge winters die in deze regio heersen. 
Overal is te zien dat dit het nieuwe prestige project van Kazachstan is, de nieuwe hoofdstad. Ooit Tselinograd, toen Aktobe geheten, een tijdje Nur Sultan, maar nu Astana. 
Kazachstan is een oliestaat en de welvaart die dat met zich meebrengt moet deze nieuwe hoofdstad Astana uitstralen. Overal moderne architectuur om ons heen, van de karakteristieke Baitarek toren tot het winkelcentrum Khan Shatyr. Moderne architecten uit Japan en Groot-Brittanie konden hier aan de slag. Er is een prachtig museum verrezen, overal imponerende standbeelden, een pyramide, een paleis, een moskee. 

Maar de stad moet nog wel gaan leven, het is allemaal nieuw, nog vrij zielloos, fascinerend om te zien, maar om nou te zeggen, gezellig...

Meer leven zit er in de oude gedeelten van de stad, het sovjet-Astana zeg maar. Hier is het veel drukker op straat, worden boodschappen gedaan, rijden stadsbussen, zijn de eethuizen en restaurants open. 

Het station heeft nog twee indrukwekkende sovjetmozaieken, maar de vraag is hoe lang deze er nog staan. Er wordt inmiddels een nieuw station gebouwd.

De eerste treinreis staat op het programma, een uur of 4 reizen naar Karaganda. We hebben twee plekken in een vierpersoonscoupe, maken snel contact met andere reizigers die al snel eten en drinken regelen. Alles doet denken aan treinreizen in de voormalige Sovjet-Unie. Een heerlijke manier van reize en precies op tijd komt de trein aan in Karaganda.

We lopen naar het hotel, een imponerend gebouw met eenvoudige kamers. We bezoeken Karaganda omdat hier nog veel oude mozaieken en bouwwerken zijn uit de sovjettijd. We lopen een aantal uren door de aangename stad en voor liefhebbers van sovjetarchitectuur is dit een walhalla. Overal nog oude, geoed bewaarde mozaieken en zelfs Lenin staat nog op zijn sokkel.

Per auto keren we de volgende dag terug naar Astana. Op deze manier kunnen we nog wat stops maken. Als eerste bezoeken we Dolinka, centrum van de Karlag. Dit is de duistere geschiedenis van Kazachstan, iets wat weinigen weten, maar een enorme impact op het land hebben gehad. De Karlag is de Kazachse Goelag, de strafkampen waar miljoenen mensen uit de Sovjet-Unie heen werden gedeporteerd. Dissidenten, anders denkenden, maar ook bevolkingsgroepen als de Wolga Duitsers, Krimtartaren en Tsjetsjenen die door Stalin werden verplaatst. Het museum in Dolinka geeft een indrukwekkend beeld van de huiveringwekkende geschiedenis van de Karlag.

Volgende stop is Temirtau, ook niet een standaard toeristische bestemming, integendeel. De stad staat bekend als de meest vervuilde stad van het land en is dan ook het centrum van de kolen- en staalindustrie. Maar deze industrie speelde en speelt nog steeds wel een belangrijke rol in Kazachstan. 

Aan de rand van de stad komen de uitlaatgassen uit de fabrieken ons al tegemoet. De stad zelf is ook een stap terug in de tijd, typische sovjetstad. Je moet er voor openstaan, maar dan is het echt wel een fascinerende stad om te bezoeken.

Per vlucht (3 uur vliegen vanuit Astana, zo groot is Kazachstan) komen we 's nachts aan in Astana. 's Ochtends staat de landcruiser met onze chauffeur al klaar en kunnen we op pad voor een driedaagse tocht door Mangistau.

De eerste dag bezoeken we het schiereiland te noorden van Mangistau. Via een steppe gevuld met jaknikkers (dit is een van de centra van de olie-industrie) komen we aan in een landschap vol canyons, grillige en veelgekleurde rotsformaties. Temidden van dit bizarre maanlandschap vind je enkele heilige plekken, waaronder de rotsmoskee van Shokpat Ata. Uitgehouwen in de rotsen vind je hier enkele gebedsruimtes vol honderden jaren oude inscripties. Ernaast ligt een necropolis met ook eeuwenoude graven. Dit is een van de vele pelgrimsplaatsen in Mangistau.

De bedoeling was dat we ergens in deze overweldigende natuur zouden kamperen, maar het weer is omgeslagen en we besluiten te overnachten in een eenvoudig yurtkamp aan de Kaspische Zee.

De volgende dag is het weer veel beter en rijden we naar Torish, een van de hoogtepunten van Mangistau. Overal liggen hier reusachtige stenen ballen, maar ook stenen eieren en vliegende schotels, een merkwaardig geerodeerd landschap. Je kunt eindeloos wandelen door deze verzameling rotsen.

Vervolgens rijden we en einde om uiteindelijk aan te komen bij de prachtige berg Sherkala, een legendarische berg en strategisch gelegen aan een van de takken van de Zijderoute.

De volgende stop is Kokala, rood gekleurde rotsen uit het tijdperk van de dinosaurussen, waar je door een canyon kunt wandelen.

De afsluiter is de groene vallei van Airakty, omringd door imponerende bergpartijen waartussen paarden en kamelen grazen. In het weekend een populaire plek om te picknicken. Als toetje bezoeken we de nabijgelegen kalkstenen bergen, waar alles om ons heen verblindend wit is.

We overnachten in een yurt in het prettige Kokez ecokamp.

Het is weer enkele uren rijden, wederom door een gebied vol olie-industrie en dan komen we bij het Ustyurt Plateau. Deze miljoenen jaren oude oceaanbodem strekt zich uit over Oezbekistan, Turkmenistan en Kazachstan. Hier in Mangistau vind je het mooiste gedeelte van dit Ustyurt Plateau. We kijken onze ogen uit. 

De Bozzhira vallei is een soort Monument Valley met overal imponerende bergen, canyons en rotsen die uitstijgen boven een zinderende zoutvlakte. We rijden langs diverse uitzichtpunten, de een nog indrukwekkender dan de andere. Centraal staan de Fangs, twee kalkstenen pieken temidden van een eindeloze vlakte, ooit een oceaanbodem.

Volgende hoogtepunt is Mt. Bokty, niet voor niets de'Tiramisu' berg genoemd. Bruine, gele, witte, oranje, zwarte kleuren in alle tinten en lagen bedekken deze berg. Er is helemaal niemand in deze fotogenieke omgeving en we wandelen en klimmen er een eind op los. De berg wordt overigens omgeven door nog veel meer, maar dan kleinere, van dit soort 'tiramisu' bergen.

Helaas hebben we niet meer tijd, want dit is een omgeving waar je graag nog enkele dagen zou verblijven.

Via de Karagiye depressie (het laagste punt van de voormalige Sovjet-Unie) rijden we terug naar Aktau. Hier lopen we nog wat door het stadje en zien enkele imponerende muurschilderingen gewijd aan het heldinnen uit de Tweede Wereldoorlog.

's Ochtendsvroeg stappen we op de trein voor een 22-uur durende treinrit door de eindeloze Kazachse steppe naar Aralsk. Het is wederom een prima trein, een mooie coupe, vriendelijk personeel, schoon beddengoed en we reizen relaxt door Kazachstan. Af en toe een kameel, her en der een dorpje en soms even uitstappen op een perron en kijken wat de baboesjka's te koop hebben.

De volgende ochtend komen we in alle vroegte aan in Aralsk, ooit een florende vissershaven aan het Aralmeer, maar dit meer heeft zich inmiddels tientallen kilometers landinwaarts getrokken, een van de grootste milierampen die plaats heeft gevonden, m.n. door de vele ontrekking van water aan de voedende rivieren (Amoe Darya en Syr Dary) voor de katoenteelt. 

Helaas is het oude station (nostaligisch gebouw met een Lenin mozaiek en vissers) enkele maanden geleden afgebroken, maar niet getreurd, we maken een mooie tocht richting de oevers van het Aralmeer. We bezoeken de rand van het Ustyurt Plateau (ook hier), met wederom prachtige canyons en vergezichten en zien nog enkele scheepswrakken aan de oevers van het meer liggen. Niet zulke indrukwekkende wrakken als bij Moynak aan de Oezbeekse kamp, maar de hele setting is wel imponerend. Langs de oevers rijden we verder en onderweg zien we enkele saiga (Kazachse antilopen). Tenslotte komen we aan in het desolate stadje Aqespe, helemaal overwoekerd door oprukkende zandduinen.

's Middags lopen we wat door het stadje, bezoeken het museum en zien de oude kranen van de haven. Op de markt worden we overal vriendelijk welkom geheten en dan slapen we lekker in onze vriendelijke homestay.

Na wederom een lange treinreis, dit keer met moderne talgo toestellen uit Spanje (we hebben zelfs een prive-wc en douche in onze coupe) komen we na 12 uur reizen 's avonds aan in Turkestan.

Vlakbij ons hotel worden we al getrakteerd op een verlichte fonteinshow voor het Yassawi mausoleum, de attractie van Turkestan (ook wel Turkistan).

Dit mausoleum is de belangrijkste bedevaartsplek van Kazachstan, reden waarom Turkestan zich profileert als het spirituele centrum van Centraal-Azie (3 x Turkestan staat gelijk aan 1 x Mekka).  Tevens is dit mausoleum een van de belangrijkste historische bouwwerken, qua bouwstijl vergelijkbaar met de bouwwerken in Samarkand, Oezbekistan. Het stamt dan ook uit dezelfde Timoeridische periode. 

Het is inderdaad een indrukwekkend bouwwerk en al 's ochtendsvroeg stroomt het vol met pelgrims.

Rondom dit mausoleum is een geheel nieuwe stad verschenen, met als belangrijkste attractie de Karavanseray, een gebied naast het mausoleum met een enorm groot winkelcentrum vol trendy winkels. Daardoorheen loopt een kanaal, waardoor heuse gondels varen. 's Avonds is er een spectaculaire lichtshow op het water en er staat een enorme gouden koepel met daarin een 8-D theater. Hier krijg je een (echt wel) prachtige ervaring voorgeschoteld waarbij je als een adelaar langs alle attracties van Kazachstan vliegt, met alle belevenissen vandien. Er zijn nog enkele andere high-tech musea. Kortom, Turkestan profileert zich als het Centraalaziatische Dubai met een spiritueel tintje en vooralsnog slaat het erg aan. Het is razend druk met lokale toeristen uit de wijde regio.

Het is weer eens iets heel anders, maar best interessant om te zien.

Buiten Turkistan bezoeken we ook Otrar, de ruines van een oude stad aan de Zijderoute. Een verstilde stad in de Kazachse vlakte.

Vooralsnog zijn we geen toeristen tegengekomen, maar we gaan nu op reis door de populaire Gouden Driehoek van Kazachstan. Rondom Almaty bevinden zich enkele van de populairse attracties van het land. Door een prachtig landschap vol in bloei staande weiden rijden we richting het dorpje Saty. Onderweg vele kuddes schapen met heel veel lammetjes, overal grazende paarden, her en der kamelen en dit allemaal tegen de achtergrond van de besneeuwde pieken van het Tien Shan gebergte.

We passeren enkele pittoreske dorpjes met houten Russische dorpjes en komen aan in een soortgelijk dorpje waar we overnachten in een allervriendelijkst guesthouse met schone kamers en ook enkele yurts. Na een prima lunch bezoeken we het Kaindy meer, een slechte weg (maar wordt nieuwe gebouwd) en een drie kwartier later zijn we bij het meer. Dit meer is door een aardbeving ontstaan, waardoor er allerlei naaldbomen in het meer zijn blijven staan. Het is een half uur lopen van de parking naar het meer en we genieten van het uitzicht over het meer.

Daarna rijden we naar het Kol Sai meer, zo'n 20 minuten rijden vanaf Saty over een goede weg. Hoewel het laagseizoen is, is het al megadruk. Veel bussen vol Aziatische toeristen die hier allemaal komen om selfies te maken bij bekende instagram spots of bootje te varen over het meer. Niet helemaal mijn ding en de schoonheid van het meer (want prachtig is het) gaat wel deels verloren. Gelukkig kun je naar het tweede meer wandelen, zo'n 6-8 uur heen en weer. Hebben wij geen tijd voor, maar lijkt me echt een aanrader. Dan loop je weer alleen in de prachtige natuur.

De andere attractie hier is de Charyn Canyon, de Kazachse variant van de Grand canyon. Dit is een prachtig gebied en met onze landcruiser rijden we de hele dag door deze uitgestrekte canyon langs verschillende uitzichtspunten en soms dwars door de canyon. Dit is iets wat bijna niemand doet, de meeste toeristen gaan naar de hoofdentree en bekijken daar de zgn. Valley of Castles. Dit is ook bijzonder mooi en je kunt hier een wandeling door de canyon of bovenlangs de canyon.
De rest van de dag rijden we door de onbekendere delen van de canyon en bezoeken ook de zgn Black canyon en de Moon valley en vele schitterende plekken zonder naam. Absoluut de moeite om hier een hele dag van te maken.

Een van de fijnste steden om te verblijven in Centraal-Azie is ongetwijfeld Almaty. Het heeft misschien niet de bezienswaardigheden van een Samarkand, de historie van een Buchara of de megalomane gekte van een Ashgabat, maar het is gewoon een hele aangename stad om rond te lopen met z'n vele parken, groen, terrassen en het uitzicht over de besneeuwde pieken van het Tien Shan gebergte.

Daarnaast is er voldoende te doen, er zijn diverse interessante musea, er is natuurlijk het beroemde Panfilov park met z'n imposante houten Russisch-othodoxe kerk en indrukwekkend oorlogsmonument, er is de Groene Bazaar, er zijn volop brutalistische gebouwen en sovjet-mozaieken. Neem ook eens de metro, weiliswaar niet zo iconisch als die van Moskou, maar zeker de moeite met enkele mooie stations in stijl gebouwd. Zo is Zhibek Zholy in de stijl van de Zijderoute en waan je je in Baikonur in een space shuttle.

Met een kabelbaantje ben je zo boven, hoewel er bij Kok Tobe m.n. kermisachtige attracties te vinden zijn. Je hebt wel even een mooi uitzicht over de stad. Wil je meer de bergen in, pak dan de bus naar het ski-oord Shimbulak en de Medeo schaatsbaan of iets verder naar het Big Almaty lake en je zit zo in de sneeuw.

Kortom, een waardige afsluiter van een fantastische reis.